Giáo viên Toán kiêm luôn dạy Sử Địa

Ngày 31/8/1972, thầy giáo trẻ Nguyễn Văn Ngai được Trưởng ty giáo dục tỉnh Gia Định (nay là TP.HCM) có quyết định (ngày đó gọi là "sự vụ lệnh”) phân công nhận nhiệm vụ giảng dạy môn Toán ở Trường trung học Nhất Linh, huyện Hóc Môn (Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu hiện nay).

Thầy giáo duy nhất dạy học trước 30/4 làm lãnh đạo Sở Giáo dục
Thầy giáo Nguyễn Văn Ngai ở năm học 1983-1984 (Ảnh: NVCC)

Thời điểm đó, do trường ít giờ dạy Toán nên trong học kỳ 1 (đệ nhất lục cá nguyệt), ông được phân công dạy 8 tiết Toán và 8 tiết Sử Địa (lúc bấy giờ Sử Địa là một môn chung). Tới học kỳ 2 (đệ nhị lục cá nguyệt), ông mới được phân công dạy mỗi môn Toán cho đến ngày giải phóng.

Sau ngày thống nhất đất nước 30/4/1975, nền giáo dục miền Nam được tiếp quản. Khoảng một tuần sau đó, Sở GD-ĐT TP.HCM có quyết định đổi tên Trường Trung học Nhất Linh thành Trường cấp 2,3 Nguyễn Hữu Cầu và thành lập Ban điều hành lâm thời.

Ông Ngai được phân công làm Trưởng ban, sau đó làm hiệu phó, tới 19 năm.

Cả hai vợ chồng đều là nhà giáo. Tất cả cuộc sống 3 người-  hai vợ chồng và 1 con nhỏ dựa vào lương hàng tháng, không có thu khác (trừ phụ cấp nuôi con đến tuổi 18). Mức lương dành tuy không quá lớn nhưng đảm bảo được cuộc sống tối thiểu. Một người đi dạy học có thể nuôi vợ (ở nhà làm nội trợ, chăm con nhỏ) và ít nhất là 2 con còn đi học.

Thầy giáo duy nhất dạy học trước 30/4 làm lãnh đạo Sở Giáo dục
Thầy Ngai lúc này là Hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu. Bên phải là Nguyễn Vĩnh Nghiệp, nguyên Chủ tịch UBND TP.HCM (Ảnh: NVCC)

Tuy nhiên, thời gian đầu sau giải phóng, đời sống của số đông giáo viên có nhiều khó khăn so với trước đó. Đặc biệt khi nhà nước đổi tiền lương bình quân chỉ còn khoảng 40 đến 50 đồng/người/tháng. Mỗi người được tiêu 13 kg gạo/tháng nhưng không đủ ăn nên phải độn thêm mì sợi, bột mì, bo bo, khoai củ. Lúc này, nhiều giáo viên dao động.

Dẫu vậy, hoạt động giảng dạy, học tập trong nhà trường nhanh chóng vào nề nếp. Ngoài giảng dạy, giáo viên còn hướng dẫn học sinh lao động sản xuất. Các nhà giáo mượn đất sau vụ mùa chính của nông dân để đào giếng, trồng đầu bắp, đậu phộng, bo bo, hoa màu. 

Cuộc chuyển giao giáo dục

Là người chứng kiến cuộc chuyển giao giáo dục lúc đó, ông Ngai nhìn nhận mọi việc diễn ra thuận lợi.

Lúc này các cơ sở vật chất, trường lớp đất đai của trường công lập và trường tư thục bàn giao cho cách mạng khá thuận lợi. Những trường lớp thuộc quyền sở hữu của các tôn giáo cũng được những tổ chức này bàn giao cho ngành giáo dục từng địa phương quản lý. 

Việc lớn nhất của ngành là thay sách giáo khoa (SGK). Toàn bộ sách dùng trước ngày 30/4 ở miền Nam được thay bằng sách soạn riêng theo hệ phổ thông 12 năm. Đây là một điều mới mẻ vì lúc này miền Bắc vẫn còn sử dụng SGK theo hệ phổ thông 10 năm.

Thầy giáo duy nhất dạy học trước 30/4 làm lãnh đạo Sở Giáo dục
Ông Ngai đang trao đổi với ông Đoàn Trãi, bộ đội chuyển ngành, phó hiệu trưởng Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu (Ảnh: NVCC)

Trong ký ức, ông Ngai nhớ dù thay sách nhưng những nội dung giáo dục đạo đức làm người như lễ phép, kính trọng người lớn, hòa nhã với bạn, ngoan hiền, siêng năng, chăm chỉ, yêu quê hương, yêu tổ quốc…vẫn được chú trọng ở cả hai nền giáo dục trước và sau 1975 tại miền Nam.

Điều khác biệt là giáo dục miền Nam trước giải phóng những phẩm chất đạo đức tốt đẹp được dạy cho học sinh với nội dung, liều lượng, ngôn từ phù hợp với từng cấp lớp, lứa tuổi. Đặc biệt việc dạy được lồng ghép thông qua sinh hoạt, kể chuyện, trong nội dung từng bài trong sách giáo khoa,…. Ở cấp tiểu học, gần như tiết học, môn học nào giáo viên cũng lồng ghép việc giáo dục đạo đức cho học sinh theo từng mức độ, liều lượng phù hợp” – ông Ngai kể.

 

Cũng theo ông, nội dung giáo dục về đạo đức làm người của miền Nam sau ngày giải phóng và của cả nước hiện nay rất coi trọng các phẩm chất tốt đẹp nhưng nội dung giảng dạy được phân cho từng khối lớp, lứa tuổi nên có chỗ chưa thật sự phù hợp.

Nguyên phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM cho rằng cả 2 nền giáo dục đều coi trọng việc giáo dục đạo đức, nhân cách cho học sinh, đặc biệt là cho trẻ mầm non và học sinh phổ thông. Do cách làm khác nhau dẫn đến kết quả mang lại có độ chênh nhất định.

Thầy giáo duy nhất dạy học trước 30/4 làm lãnh đạo Sở Giáo dục
Nững người đồng nghiệp ở Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu

Thời nào thì nguyên lý giáo dục kết hợp với 3 môi trường “nhà trường, gia đình, xã hội” cũng đều được chú trọng. Trước đây, các nội dung và phương pháp giáo dục thích hợp hơn gia đình hơn, do quan tâm giáo dục lễ, nghĩa, đạo lý cho con cháu từ lúc còn bé.

Hòa hợp nhân sự

Cùng với việc sắp xếp cơ sở vật chất, thay sách giáo khoa, việc sắp xếp nhân sự ở từng trường học ở miền Nam cũng được tiến hành.

Lúc này, dưới sự lãnh đạo của Ban Quân quản (lãnh đạo thành phố) sắp xếp lại tổ chức mà bước đầu thành lập Ban điều hành lâm thời của từng trường. Những người trong ban lâm thời thường là cán bộ tập kết, cán bộ đi B, con em gia đình cách mạng hay người tại chỗ có lý lịch trong sạch, rõ ràng.

Chỉ 5 tháng sau ngày giải phóng, Ban điều hành lâm thời tất cả các trường cấp 2, 3 đều được giải thể để thay thế bởi Ban Giám hiệu với đa số hiệu trưởng là người được miền Bắc chi viện.

Trường THPT Nguyễn Hữu Cầu chỉ giữ lại ông Ngai tham gia tiếp với vai trò hiệu phó. 4 thầy cô trước đó trong Ban điều hành lâm thời được phân công về dạy lớp trở lại. Còn hiệu trưởng là người được "chi viện" từ Hà Nội.

Thầy giáo duy nhất dạy học trước 30/4 làm lãnh đạo Sở Giáo dục
Ông Ngai là phó giám đốc Sở GD-ĐT TP.HCM tham dự một hội nghị (Ảnh: NVCC)

Các trường đều sử dụng lại các giáo viên tại chỗ còn gọi là "giáo viên lưu dung". Ngoài ra cũng tăng cường thêm giáo viên là người tập kết, người đi B, bộ đội chuyển ngành sau khi qua khóa đào tạo ở trường sư phạm và được bổ sung nhiều giáo viên trẻ mới ra trường sau giải phóng.

Dù khó khăn nhưng theo ông Ngai đánh giá việc quan hệ, hợp tác trong công việc giữa các nguồn giáo viên khá ổn. Tuy nhiên ở vài nơi, dù không phổ biến chỉ mang tính cá biệt vẫn còn có sự phân biệt.

Giáo viên bước sang thời kỳ mới đều học tập chính trị để hiểu về Bác Hồ, về Đảng Cộng sản Việt Nam, Lịch sử Đảng. 

“Thời gian đầu, các giáo viên các môn tự nhiên khá thuận lợi khi dạy theo SGK mới. Còn các giáo viên dạy các môn xã hội, đặc biệt là "giáo viên lưu dung" có gặp khó khăn hơn do quan điểm cách nhìn có thay đổi".

Theo ông Ngai, nhiệm vụ quan trọng và vẻ vang của giáo dục là góp phần tạo nên những con người hữu dụng.

Nhìn lại chặng đường đã qua, người thầy giáo già vẫn tâm niệm: Người làm giáo dục phải không ngừng phấn đấu vươn lên về mọi mặt để “thầy ra thầy”, từ đó đào tạo ra “trò ra trò”. Nhà nước, xã hội cần quan tâm cải tiến về chế độ, chính sách cho đội ngũ làm công tác giáo dục để họ sống được bằng tiền lương hàng tháng. 

Lê Huyền

Món quà bất ngờ dành cho những giáo viên ngỡ phải "ra đường" giữa mùa dịch

Món quà bất ngờ dành cho những giáo viên ngỡ phải "ra đường" giữa mùa dịch

 - Cô Trang bật khóc khi nhận được khoản tiền hỗ trợ 8,4 triệu đồng. Hơn 2 tháng nghỉ việc không lương, cũng có lúc cô nghĩ mình sẽ phải “ra đường” vì không đủ tiền thuê phòng trọ.