Nguồn gốc Tết Đoan Ngọ

Theo GS Lương Ngọc Huỳnh, ngày mùng 5-5 âm lịch là ngày Tết Đoan Ngọ, hay còn gọi là Tết diệt sâu bọ. 

Theo tích chuyện dân gian của nhiều nước châu Á thì ngày này được hiểu là ngày lễ để cầu xin thần tiên bảo vệ mùa màng cho người dân.

Nghi lễ được tổ chức vào giờ chính Ngọ ngày mùng 5 tháng 5. Tháng 5 âm lịch cũng là tháng Ngọ, tháng con Ngựa, theo cách tính 12 địa chi, 12 con vật đặc trưng của người Á Đông.

Ở Trung Quốc người ta gọi là Tết Khuất Nguyên, để tưởng nhớ đến một nhà thơ nước Sở vào cuối thời Xuân Thu chiến quốc.

Còn ở Việt Nam có câu thơ rằng:  'Tháng Năm ngày Tết Đoan Dương/Là ngày giỗ Mẹ Việt Thường Văn Lang'.

Tuy rằng mọi tích chuyện trong lịch sử nói về ngày Tết Đoan Ngọ không được rõ ràng cho lắm, nhưng quan niệm dân gian lại luôn cho rằng Tết Đoan Ngọ là để diệt sâu bọ bảo vệ mùa màng.

Điều này được giải thích trong quan niệm của Đạo giáo rằng:

Tết Đoan Ngọ rất đặc biệt vì trong Đạo giáo có 5 ngày phải ăn chay, mà Tết Đoan Ngọ là một trong năm ngày ăn chay đó.

- Ngày mùng 1-1 gọi là Thiên Lạp, ngày lễ Đông Phương Thanh Đế.

- Ngày mùng 5-5 gọi là Địa Lạp, ngày lễ Nam Phương Xích Đế.

- Ngày mùng 7-7 gọi là đạo đức lạp, ngày lễ Tây Phương Bạch Đế.

- Ngày mùng 1-10 gọi là dân tuế lạp, ngày lễ Bắc Phương Hắc Đế.

- Ngày mùng 8-12 gọi là ngày vương hầu lạp, ngày Trung Ương Hoàng Đế và bốn vị Đế gặp nhau ở Huyền Đô Ngọc Kinh ở trên thiên giới.

Những ngày này Ngũ Đế sẽ kiểm tra hạ giới và xem xét các quan chức dân gian có thật tâm phụng sự quốc gia hay không. Kiểm tra xem người dân có sát sinh nhiều không.

Nếu những ai ít sát sinh sẽ được ghi vào sách "Diên thọ" để được tăng phúc lộc thọ, do vậy ngày này ai có tội trạng gì cũng có thể xin thần tiên tha cho, đồng thời đây cũng là ngày rất tốt để thờ cúng, cầu phúc cho tổ tiên.

Nghi lễ cúng Tết Đoan Ngọ đầy đủ theo GS Lương Ngọc Huỳnh

Lưu ý trong ngày Tết Đoan Ngọ

Ngày Tết Đoan Ngọ có hai điều cấm, thứ nhất là không chặt cây, thứ hai là không được ăn các loại thức ăn động vật tươi sống.

Ngày 5-5 là ngày dương khí mạnh nhất, mà giờ Ngọ là đỉnh điểm của dương khí, sau đó dương khí sẽ hạ xuống theo mùa.

Do vậy bọn sâu bọ tà khí côn trùng sẽ bắt đầu sinh con đẻ cái để làm hại mùa màng. Chính vì lẽ đó mà ngày này trong Đạo giáo, các đạo sĩ thường viết phép trừ tà dán vào cửa nhà, dán vào gốc cây hoặc viết vào nước mang đi tưới cây để diệt sâu bọ. 

Trong nhà có trẻ con và phụ nữ thì người ta còn uống "rượu hùng hoàng" nghĩa là rượu có pha một chút hùng hoàng để trừ tà, lại còn viết pháp lên mặt trẻ nhỏ và phụ nữ để vạn sự được bình anh, vận khí được hanh thông.

Nghi lễ cúng Tết Đoan Ngọ

* Phần thứ nhất: 

Lễ gia tiên:

- Quý vị làm một mâm cơm chay và các loại bánh chay cùng một đĩa xôi, một mâm hoa quả ngũ sắc có đủ năm vị là, cay, chua, đắng, mặn, ngọt. Lại thêm 9 bông hoa đồng tiền đỏ cài lên mâm hoa quả.

Ba chén rượu ba màu trắng, đỏ, vàng, trong rượu có pha một chút hùng hoàng. Ba chén nước trà ba hương vị khác nhau, cùng vàng thuyền, vàng thỏi, vàng lá, có thể mua một chút tiền âm phủ.

- Đốt 9 ngọn nến, thắp 9 nén nhang, quỳ lạy 9 lạy mà khấn rằng:

Con nhất tâm kính bái, cung thỉnh cha mẹ, ông bà, gia tiên tiền tổ nội ngoại, hôm nay là ngày mùng 5/5 âm lịch, ngày Tết Đoan Ngọ năm 2019 vào giờ Nhâm Ngọ thanh long hoàng đạo là giờ cát tường.

Chúng con với tấm lòng thành kính hiếu nghĩa xin sửa soạn lễ vật, tiền vàng, nhang đăng cung thỉnh kính mời cha mẹ, ông bà, cùng gia tiên tiền tổ nội ngoại hạ đàn thụ hưởng và chứng giám cho tấm lòng thành kính của chúng con.

Kính lạy cha mẹ ông bà cùng gia tiên nội ngoại, nhân ngày Tết Đoan Ngọ con cung thỉnh kính mời gia tiên nội ngoại trợ duyên cho chúng con làm lễ cầu xin Thượng Đế, Ngọc Hoàng Đại Đế bảo vệ mùa màng cho nhân dân, gia ân cho hương linh tiên tổ được mát mẻ ở nơi thiên giới.

Chúng con thỉnh cầu cha mẹ, ông bà, gia tiên tiền tổ nội ngoại phù hộ độ trì cho chúng con, Cầu tài tài đến, cầu phúc phúc lai, cầu đức đức thịnh, cầu lộc lộc tồn. Hanh thông sự nghiệp vạn sự cát tường như ý.

Chúng con nhất tâm quy mệnh lễ, thành kính cung thỉnh lên gia tiên nội ngoại cầu xin gia tiên chứng lễ.

(Chúng con xin đa tạ ) 3 lần.

Nghi lễ cúng Tết Đoan Ngọ đầy đủ theo GS Lương Ngọc Huỳnh
 GS Lương Ngọc Huỳnh

* Phần thứ hai: 

Lễ cầu xin Ngọc Hoàng Đại Đế và Thần Tiên.

Chuẩn bị:

- Đàn lễ được cúng ngoài trời, được đặt quay mặt về hướng Nam.

- Trên bàn lễ trải một tấm vải đỏ rộng. 

- Quý vị làm một mâm cơm chay thịnh soạn, các loại bánh chay cùng một mâm xôi, một mâm hoa quả ngũ sắc có đủ năm vị là, cay, chua, đắng, mặn, ngọt. 

9 bông hoa đồng tiền đỏ cài lên mâm hoa quả. Năm chén rượu năm màu trắng, đỏ, vàng, xanh, đen.

Trong rượu có pha một chút hùng hoàng. Năm chén nước trà năm hương vị khác nhau, cùng vàng thuyền, vàng thỏi, vàng lá. Không được cúng tiền âm phủ.

- Một chiếc lọng đỏ có viền vàng.

- Thắp 9 ngọn nến, 9 nén nhang và đọc kinh.

* Đốt nến và đọc kinh.

Khởi tâm thắp nến

 

Hào quang sáng bừng

Tâm thân thanh tịnh

Gạt bỏ phiền ưu

Thái thượng đại đan

Từ quang phổ chiếu

Thần tiên chứng đàn.

* Thắp nhang và đọc kinh.

Hương phần bảo đỉnh

Khí đạt huyền không

Thần nhân hợp nhất 

Yết kiến nguyệt cung

Thần thông linh hiển

Pháp hiện cửu vân

Đan điền linh tụ

Tâm quy mệnh lễ

Cáo hạ thần tiên.

- Quỳ xuống lễ 9 lễ.

Văn khấn

Con xin trấn minh nhất tâm quy mệnh lễ.

Kính lạy Thượng Đế. 

Kính lạy Hỗn Côn Sư Tổ

Kính lạy Hồng Quân Lão Tổ

Kính lạy Ngọc Hoàng Đại Đế, Đông phương Thanh Đế, Nam phương Xích Đế, Tây phương Bạch Đế, Bắc phương Hắc Đế.

Kính lạy Hàng Ma đại đế thánh quân, Trừ Ma đại đế thánh quân, Giáo Hoá đại đế thánh quân.

Kính lạy Tam Thanh Sư Tổ, Nguyên Thuỷ Thiên Tôn, Đạo Đức Thiên Tôn, Linh Bảo Thiên Tôn.

Kính lạy Càn khôn đại chiến thần Cửu Thiên Huyền Nữ, Thái Thượng Lão Quân, Huyền Thiên Trấn Vũ.

Kính lạy chính nhất tổng quản đại Thần Tài

Kính lạy: Chư vị thần tướng.

Thượng đàm thần tướng thiên thiên tướng.

Trung đàm thần tướng thiên thiên binh.

Hạ đàm thần tướng thiên thiên mã.

Kính lạy Tứ Đức Thánh Mẫu.

Kính lạy Tứ Hải Long Vương.

Kính lạy, Tản Viên Sơn Thánh Đô Đại Thành Hoàng.

Kính lạy, Quốc chủ Đại Vương cảm thần Bạch Mã Linh Lang, cùng chư vị Thánh Quốc.

Kính lạy chư vị Sơn thần, Long thần, Thổ địa, Thổ công táo quân, Thổ kỳ, cùng chư vị thần tiên trong tam giới, hạ đàn chứng lễ.

Hôm nay là ngày Tết Đoan Ngọ giữa thiên địa minh chứng, chúng con nhất tâm thành kính sửa soạn lễ vật tiền vàng, nhang đăng cung thỉnh tấu sớ kính trình lên Ngọc Hoàng Đại Đế cùng chư ngài, xin chư ngài gợi ý lên Thượng Đế khai ân minh xét cho toàn cõi trần gian được giải thoát mọi kiếp nạn.

Tất cả tà ma, quỷ trùng không làm hại được dương gian, mùa màng được bội thu, chúng sinh đều được hoan ca hưởng đại phúc, người tốt vì dân vì nước, người lương thiện, người không sát sinh, được tăng thọ, tích phúc, được ban cho tài lộc, quan lộc, phúc lộc, vận khí hanh thông vạn sự như ý nguyện. 

Cầu xin Thượng Đế, Ngọc Hoàng Đại Đế, cùng chư ngài khai ân ban cho những linh hồn gia tiên của chúng con được hưởng đặc ân của Thượng Đế, được lên thiên giới hưởng đại phúc đại lộc.

Chúng con cầu xin Thượng Đế, Ngọc Hoàng Đại Đế cùng chư ngài minh anh soi xét để các vị Thần Tiên chuyên diệt quỷ trừ tà trong tam giới được ra tay trừng phạt những kẻ ác nhân thất đức, hại nước hại dân, những kẻ tham quyền cố vị, tham ô, tham nhũng, hách dịch cường quyền ở trần gian, trừng phạt bọn trùng yêu, tà quái làm hại mùa màng. 

Chúng con trấn minh nhất tâm thành kính nguyện rằng: Cầu tài tài đến, cầu phúc phúc lai, cầu đức đức thịnh, cầu lộc lộc tồn, ỷ trượng chư thiên, cung đức giáng hạ, hương biến tam giới thấu cửu trùng thiên.

Chúng con cầu nguyện cho bách gia trăm họ và nhân dân Việt Nam, gia toàn khang ninh, nhân an vật thịnh, hiển vinh thụ huệ, thế thế chi an, ngàn thu vạn vạn tuế.

Nguyện cầu cho toàn cõi chúng sinh trong tam giới đều được hưởng ân huệ của Thượng Đế, vạn vật tự nhiên đều vinh danh Thượng Đế.

(Chúng con xin đa tạ) 3 lần. Đọc xong văn khấn thì quỳ lạy 9 lạy.

* Ở nghi lễ này, các pháp sư có thể lấy nước ép của ngũ vị để làm pháp trừ tà, sau khi hành lễ thì lấy nước pháp này làm phép diệt sâu bọ cho 10 phương tam giới. Đặc biệt, ngày diệt sâu bọ thì không cúng Phật.

Những điều cần lưu ý trong Tết Đoan Ngọ

Những điều cần lưu ý trong Tết Đoan Ngọ

 Tết Đoan Ngọ hay còn được gọi là Tết diệt sâu bọ. Dưới đây là một số lưu ý trong ngày này.

Diệu Bình (ghi)